Tiết Thanh Minh và Tết Hàn Thực, ăn bánh, du xuân và điều cần nhớ

Tranh vẽ về hoạt động tảo mộ trong Tiết Thanh Minh

Vừa đọc bài báo về việc người Hà Nội xếp hàng rồng rắn mua bánh trôi trong dịp tết Hàn Thực. Điều gì thú vị ở đây?

Người Việt mình gọi ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm là ngày tết Hàn Thực. Đây thực ra không phải là một ngày lễ tết thuần Việt. Nó có nguồn gốc từ Trung Hoa cổ xưa. Ngày nay người Trung Hoa cũng vẫn còn giữ truyền thống này, tuy rằng điều thực sự cần tưởng nhớ đến thì ít nhiều mai một.

Tết Hàn Thực với người Hoa nay như là một dịp để đi chơi, du xuân. Nguyễn Du trong Truyện Kiều cũng có câu thơ rất nổi tiếng mà nhiều người Việt vẫn ghi nhớ:

“Thanh minh trong tiết tháng ba
Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”

Tiết Thanh Minh hay còn gọi là Tết Thanh Minh có nguồn gốc từ một truyện cổ thời Xuân Thu, ghi trong Tả Truyện. Vua Tấn Văn Công vì thương tiếc và ân hận trước cái chết của hiền sỹ Giới Tử Thôi mà đặt lệnh cấm đốt lửa 3 ngày và chọn lấy 2 chữ “Thanh Minh” lặp đi lặp lại trong di chúc của Giới Tử Thôi trước lúc chết mà đặt tên cho ngày lễ này.

Thời cơ hàn Giới Tử Thôi đã cắt thịt mình nuôi chúa, đến khi đăng cơ Tấn Văn Công lại vô tình quên nghĩa xưa. Giới Tử Thôi lẳng lặng cùng mẹ già lánh lên núi quy ẩn. Đến khi tỉnh ra và nhớ lại ơn nghĩa, Tấn Văn Công đi tìm lại người xưa để đền đáp. Triệu hồi mãi không thấy Giới Tử Thôi lộ diện, vua nghe lời quan thần cho người đốt núi hòng dọa để Giới Tử Thôi phải đi ra. Ngờ đâu người đâu không thấy mà khi lửa tàn chỉ còn lại cái xác cháy đen bên gốc cây liễu cùng tờ di chúc khuyên vua mãi giữ sự anh minh, sáng suốt để làm phước cho thiên hạ bá tánh. Lòng trung nghĩa và khí tiết của Giới Tử Thôi đã góp phần tạo nên một vị vua anh minh và gián tiếp đem lại phúc cho bá tánh. Chỉ có điều cái chết của vị này thật khiến người ta chua xót.

Tấn Văn Công lệnh không được đốt lửa vào dịp này hằng năm, có lẽ vì thế nên các món bánh nguội, xôi chè được dùng thay thế cho cơm thịt. Từ Hàn Thực từ đó mà ra chăng. Người ta cho rằng tết Hàn Thực là trước Tết Thanh Minh một ngày. Và hiện nay có lẽ được gom chung lại, chỉ còn giữ tên Hàn Thực nhiều người biết đến.

Theo thời gian ngày Tiết Thanh Minh thành dịp người ta nghĩ về tổ tiên, chăm sóc mộ phần (thuộc lễ) và sau đó là các hoạt động vui chơi, xu xuân của nam thanh nữ tú (thuộc hội). So với tích xưa, về chuyện cái chết của Giới Tử Thôi và dòng nước mắt của Tấn Văn Công, thì đã có khác nhiều.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Vui lòng nhập kết quả phép tính dưới (chống spam) *