Làm thuê và làm chủ

Một anh đội trưởng đội thi công chỗ tôi vừa kể cho tôi câu chuyện đối đáp của anh ta với 1 kỹ sư giám sát phía chủ đầu tư Novaland, công trình Sunrise City Saigon. Hôm đó hình như là lúc đầu giờ chiều, trời thì nóng, sau khi vừa leo ra ngoài dàn giáo kiểm tra việc lắp đèn, đang khó chịu thì gặp ngay kỹ sư giám sát điện của Novaland đi tới. Anh kỹ sư kia liền hoạch họe mấy câu “tại sao thế này, thế kia…,sao không thế này, thế kia…”. Cậu đội trưởng thi công đang bực đáp trả “Tiền thi công đợt này của tụi tôi chưa nhận được vì mấy ông Novaland chưa chịu giải ngân thì làm đếch gì được…”. Trả lời như vậy vì đang khó chịu thì đúng là cũng không hay rồi, nhưng anh kỹ sư Novaland lại dở hơn khi đi đôi co với tay đội trưởng thi công “Đây làm vì trách nhiệm cho hoàn thành công việc chứ không quan tâm đến tiền…”. Thế là cậu đội trưởng phang ngay một câu làm kỹ sư Novaland á khẩu và nhiều thợ thi công xung quanh tủm tỉm cười “Thế đến tháng ông không lãnh lương thì lấy c** mà ăn à !”

Nghe đến đây tôi cũng không thể nhịn được cười. Câu chuyện có nét khôi hài vì câu cuối của anh đội trưởng, nhưng qua đó cũng liên tưởng cho tôi đến 2 cách nghĩ của người làm thuê và người làm chủ. [more] Như đứng ở phía kỹ sư giám sát Novaland, anh bạn này được thuê để làm công việc giám sát việc thi công của nhà thầu, và thu nhập hàng tháng của anh ta có lẽ cũng khá tốt, tôi đoán cũng phải tầm 10~15 tr. Câu đối đáp “làm vì trách nhiệm, không cần tiền” của anh ta nghe có vẻ hơi ngô nghê, sách vở giáo điều nhưng xét sâu hơn có lẽ nó xuất phát từ sự yên tâm của anh ta với vị trí công việc hiện tại. Mỗi tháng đều đặn lãnh tiền tốt, và vì làm ở vị trí Chủ đầu tư nên được các đơn vị khác trong công trình bề ngoài nể sợ. Được an toàn về tài chính nên khi đối mặt với 1 anh thợ thi công phát ngôn “bất cần đời” thì kỹ sư Novaland buột miệng ra “dạy” anh kia nên đặt trách nhiệm cao hơn tiền bạc. Phát ngôn của kỹ sư Novaland cơ bản là điều tốt. Tuy nhiên ở 2 hoàn cảnh, 2 vị trí công việc khác nhau như thế thì nó không phù hợp. Một bên là anh được đảm bảo tài chính, anh nên có trách nhiệm, và một bên bỏ sức lao động tay chân để lấy tiền duy trì cuộc sống hàng ngày thì nói trách nhiệm mà không đi đôi với bù đắp tiền bạc sẽ trở nên xáo rỗng. Câu nói thẳng đuột của anh thợ “lấy c** mà ăn” là một sự thực. Nếu làm thuê, đến tháng không nhận lương thì quả thật là căng thẳng. Chỉ 1 tháng không lương thôi, trong thời điểm bão giá hiện nay có thể trở thành bi kịch với một số người.

Tình hình có khá hơn nếu bạn “làm chủ” ? Câu trả lời ba phải nhưng sẽ đúng trong trường hợp này đó là “chưa chắc”. Hỏi ra xung quanh ta sẽ bắt gặp nhiều người ôm mộng làm chủ. “Tự do tài chính”, “Tự kiểm soát cuộc sống của bạn”, “Làm chủ giờ giấc”, “Gây ảnh hưởng đến người khác”..v..v..là những khẩu hiệu cổ động cho việc bạn làm chủ, sở hữu công ty riêng, làm kinh doanh.

Cá nhân tôi thấy về cơ bản bạn làm chủ hay làm thuê thì bạn đều là làm việc. Và công việc đem lại cho bạn thu nhập, tiền bạc để bạn sống trong xã hội. Ngoài ra với công việc, bạn còn làm để thỏa mãn đam mê, để đạt được các mục đích sống khác ngoài tiền bạc. Bạn làm chủ hay làm thuê thì bạn đều hoạt động, vận động trong cỗ máy xã hội khổng lồ. Cách thức làm và cách nghĩ có thể khác nhau nhưng mục đích chung thường không khác nhau. Về áp lực thì làm thuê hay làm chủ cũng đều bị. Bạn nghĩ bạn làm chủ ít bị áp lực, áp bức từ trên xuống nhưng sự thật lại không phải. Nhân viên và người làm thuê, rồi khách hàng cũng vẫn gây áp lực lớn cho bạn. Áp lực này nhiều lúc sẽ là rất lớn, khiến bạn dường như không chịu nổi nữa. Trách nhiệm khi làm chủ theo tôi là lớn hơn làm thuê. Bạn làm chủ thì bạn vừa có trách nhiệm với chính bạn và còn phải trách nhiệm với công ty bạn quản lý, trách nhiệm với nhiều người. Làm thuê bạn có giới hạn trách nhiệm rõ ràng trong phạm vi công việc bạn quản lý, nhưng với làm chủ thì đó có thể là vô hạn.

Đừng cao hứng nhất thời mà nhảy ra làm chủ khi chưa tính đến bài toán tài chính căn bản là : lợi nhuận và chi phí.

Ví dụ, anh kỹ sư Novaland với thu nhập 15tr/tháng nay muốn ra làm riêng vì nghĩ làm riêng giúp anh ta vừa tự chủ thời gian, lại sẽ đem lại thu nhập cao hơn. Anh ta cần làm phép tính : hiện tại lương 15tr ,đây là thu nhập trước thuế, trừ thuế xong còn tầm 13tr. 13tr này anh ta được cầm trọn và có thể coi như là “lợi nhuận ròng” từ công việc làm thuê của anh ta. Sau 1 năm anh ta có 13×12 = 156tr. Bây giờ anh ta nhảy ra làm riêng, lập công ty, nếu muốn có lợi nhuận 156tr/năm thì anh ta cần đạt doanh số bao nhiêu ?

Không phải ai lập công ty cũng biết các khái niệm tài chính cơ bản về : doanh thu, lợi nhuận gộp (EBIT), chi phí, lợi nhuận ròng, lợi tức…Ngày đầu tôi hợp tác với 1 anh bạn, anh này nghĩ rằng doanh thu lớn tức là làm ăn lãi có nhiều tiền. Anh ta tính làm công trình này với giá trị hợp đồng cao thế này, vốn bỏ ra nhiêu đây mua vật tư và trừ nhau ra có ngay được tiền lời cao. Thực tế con số không bao giờ được như bạn mơ ước. Lý do là chi phí, thuế và các khoản chi duy trì việc kinh doanh bạn khó kiểm soát được tốt khi mới bắt đầu. Con số 10% lợi nhuận ròng trên doanh thu trong nền kinh tế hiện nay theo tôi là đã rất tốt. Bạn tính công trình này giá trị 1 tỉ, dự trù lời 30% là 300tr, nhưng sau khi tính các khoản chi phí khác, 100 tr sẽ là con số bạn đạt được.

Quay lại với dự định của kỹ sư Novaland theo ví dụ trên, để có 156tr thu nhập bỏ túi 1 năm, anh ta cần làm kinh doanh với doanh thu là 156 x 10 = 1560 tr. Để có doanh thu này, ngoài ra, cần phải có vốn. khi bạn làm chủ, bạn cũng phải tự chủ tài chính, có vốn gối đầu. Với ngành cơ điện, thường là khoảng 20~30% vốn đối ứng. Vậy để có 1560tr, bạn cần ít nhất 500tr vốn đối ứng. Ngoài ra công trình cơ điện thường hay kéo dài, và nếu mới lập công ty, bạn sẽ khó có ngay công trình làm liên tục. Do vậy cần thêm một nguồn tiền vốn gọi là vốn duy trì hoạt động, chiếm khoảng 1 năm chi phí cố định của bạn, thấp nhất cũng khoảng 100tr (với công ty siêu nhỏ). Thế nên với việc làm chủ, bài toán kinh tế đặt ra là kỹ sư Novaland cần có trong tay 600tr để hướng tới mục tiêu làm doanh thu 1560tr và thu nhập 156tr bằng với thu nhập khi làm thuê trong thời gian đầu.

Kết luận của tôi là dù bạn làm thuê hay làm chủ không thành vấn đề, hãy tập trung suy nghĩ kỹ lưỡng và khôn ngoan về bài toán kinh tế để quyết định. Cảm hứng nhất thời không là gì cả, cũng đừng nhìn ngó xung quanh, núi này núi nọ. Quan trọng là bạn hiểu được chính bản thân mình thực sự ở đâu.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Vui lòng nhập kết quả phép tính dưới (chống spam) *